Kaya Tırmanışı

Tırmanışın ilk zamanlarında önemli olan yalnızca dağın ya da kaya bloğunun zirvesine çıkmakken sonrasında zirveye ulaşan farklı rota arayışları farklı tırmanış dallarının oluşmasını sağlamıştır. İlk tırmanıcılar kendi yaptıkları teknik malzemeleri kaya çatlaklarına yerleştirip üzerine basar ya da onlara asılır “yapay” olarak yükselirlerdi. Sonrasında gerek teknolojinin gelişmesi gerekse insanların kendilerine güvenlerinin gelmesiyle teknik malzemeleri tırmanış amaçlı değil emniyet amaçlı kullanmaya başladılar.

Zamanla aynı zirveye yeni rota arayışları, antrenman gereksinimi, yarışmalar nedeniyle kaya tırmanışı dokuz ayrı dala ayrılmıştır. Her birinin kendine has bir tırmanış tekniği vardır. Birisinde teknik önemliyken, bir başkasında dayanıklılık, başka birisinde ise teknik malzemelerin kullanımı daha önemlidir.

Ön Bilgilendirmeler

Hep birini teker teker anlatmaya başlamadan önce birkaç ön bilgiye ihtiyacınız olabilir.

Kaya tırmanışını ana kategori olarak ikiye ayırabiliriz.

Serbest Tırmanış:

Tırmanıcı yükselmek için kendi yeteneğini ve vücudunu kullanır. Teknik malzemeler düşüş sırasında tırmanıcıyı tutmaya yöneliktir.

Yardımlı Tırmanış:

Tırmanıcı yükselmek için teknik malzemelerden yardım alır. Teknik malzemeleri yüzeye yerleştirip üzerine basar ya da bunlara asılarak yükselir.

Çok önemli not: Kanca atarak tırmanılmıyor.

Kaya tırmanışının yapıldığı yerler

Yarışma ya da antrenman amacı ile özel hazırlanmış yapay duvarlarda yapılabilir.

Kaynak: redbull.com

Kısa-kaya, yapay duvar

2014 IFSC , Innsbruck, Dünya kupası yarışması

Rustam Gelmanov dyno olarak adlandırılan atlayışı


Kaynak: ko.gopro.com

Kısa-kaya, yapay duvar

 


Kaynak: planetmountain.com

Lider tırmanış, yapay duvar

 

 


Doğada yapılan kaya tırmanışı

Kaynak: www.liveabout.com

Doğada kısa-kaya yapılabilir.


Doğa da lider spor tırmanış

Kimler yapabilir?

Tırmanış bahçeleri (bölgeleri) birçok rotadan oluşmaktadır. 7’ den 70’ e, çocuklu aileler dahil herkes kendine uygun bir rota bulabilir.

Kaya tırmanışı çeşitleri

Kaya tırmanışı kendi içinde dokuza ayrılır.

Kısa-kaya tırmanışı (Bouldering), spor lider Tırmanış, hız tırmanışı, alttan emniyetli tırmanış, geleneksel tırmanış, yardımlı tırmanış, yalnız (solo) tırmanış, falez tırmanışı (deep water soloing), emniyetsiz tırmanış (free-solo).

Tırmanış doğa da yapılmakla beraber antrenman ya da yarışma amaçlı kapalı alanlarda yapılmaktadır. Kapalı alanlarda yapılan tırmanış branşları kısa-kaya, spor lider tırmanış, hız tırmanışıdır.

Bir fiziksel aktivitenin “spor” olarak adlandırılması için yarışması olması gerekmektedir. Tırmanışın “spor” olarak adlandırılan branşları kısa-kaya, spor lider ve hız tırmanışıdır. Bu üç branşa “spor tırmanış” adı verilmektedir. Spor tırmanış yarışmaları IFSC organizatörlüğünde çeşitli ülkeler de yapılmaktadır. IFSC’ nin büyük emekleri sayesinde spor tırmanışı 2020 Tokyo olimpiyatlarında izleme imkânımız olacaktır.

Bir sporun olimpik bir dal olabilmesi için üzerinden 100 yılda geçse sporcuların eşit şartlar altında yarışıyor olması gerekmektedir. Örneğin halter, pistte yapılan 100 metre koşu yarışları vb. Bu yüzden IFSC olimpik bir dal olabilecek “hız tırmanışı” nı olimpiyatlar için geliştirmektedir. Olimpiyat organizasyonunu yapan ülke kendi belirlediği birkaç spor dalını da olimpiyat yarışlarına alabilmektedir. Bu kapsamda Japonya Tokyo olimpiyatları için tırmanışı seçmiştir. Umarız ileri de hız tırmanışını da olimpiyatlarda kalıcı yerini alır.

Tırmanış yarışmaları konusunda dünyada ki yetkili merci IFSC’ dir. Daha ayrıntılı bilgi için web sitesi, https://www.ifsc-climbing.org.

Yarışmaları izlemek için, https://www.youtube.com/channel/UC2MGuhIaOP6YLpUx106kTQw.


Kısa-kaya tırmanışı

Hem doğada hem de yapay tırmanış duvarlarında yapılmaktadır.  Serbest tarz bir tırmanıştır. Emniyet gerektirmeyecek (yaklaşık ayak ucundan yere 3 metre) kadar yüksek kaya bloklarına tırmanarak yapılır.  Tüm tırmanış çeşitleri içinde en çok kesime hitap eden tırmanış tarzıdır. Bunun sebebi malzeme ihtiyacının az olması ve bir bölgede her çeşit zorlukta rota bulunabilmesidir. Az malzeme gerektirir. Yalnızca kaya tırmanış ayakkabısı, toz torbası ve bir düşme minderi yeterlidir.

Düşüşler en fazla 2-3 metreden minderin üzerine olur. Tırmanıcının fazla yükselmesi halinde emniyetçi yerine güvenlik (spotter) adı verilen bir kişi tırmanıcının ayakları üzerine düşmesine yardımcı olmak ya da minderi uygun yere taşımak için tırmanıcının altında bekler.

Maliyeti düşük, güvenli ve ulaşımı kolay olduğu için dünyada oldukça yaygındır.

Tırmanıcıya faydası

Gücü ve teknik zorluktaki hamleleri geliştirir.


IFSC Climbing World Cup Vail 2019 – Bouldering Finals


Spor Tırmanış

Kaynak: Burak Başaran; Kaya Tırmanışı, Temel Bilgi ve Beceriler Kitabı

Hem doğada hem de yapay tırmanış duvarlarında yapılmaktadır. Serbest tarz bir tırmanıştır. Tırmanıcı yükseldikçe daha önceden rota üzerine yerleştirilmiş emniyet gereçlerine ipini geçirir. İpin diğer ucundaki emniyetçi tırmanıcının güvenliğinden sorumludur.

Lider tırmanıcı yükseldikçe emniyetçi ip verir. İpi vermesi sayesinde de tırmanıcı yükselir ve tırmanış ipi emniyet noktalarına geçirerek istasyona ulaşmaya çalışır.

Tırmanıcıya faydası

Dayanıklılığı, tırmanış tekniğini ve malzeme kullanımını geliştirir.


Furkan Akkaya on Supernova 8a+ [Geyikbayırı, Antalya/Turkey] 4K


Hız Tırmanışı

Yalnızca bu iş için özel üretilmiş yapay tırmanış duvarında yapılmaktadır. Olimpik bir dal olması için tasarlanmış hız tırmanışında duvar ölçüleri (15 metre), tutamakların tasarımı, sürtünme katsayısı, duvardaki yerleşimi, süreyi ölçen aletlere kadar her şeyin bir standardı vardır.

Tırmanıcılar ikili şekilde yarışır. Yarışmacılar ayaklarını bastıkları sergiden ayrıldıklarında süre başlar ve yukarıda ki düğmeye dokunduklarında süreleri durur. En hızlı tırmanan yarışmayı kazanır.

Dünya rekoru 30 Nisan 2017 itibari ile 5:48 ile İranlı Reza Alipourshenazandifar’ e aittir.

Dünya sıralaması için bakınız: https://www.ifsc-climbing.org/index.php/world-competition/speed-world-record-overview


Dünya rekoru, 30 Nisan 2017, 5:48 , İran, Reza Alipourshenazandifar


Alttan Emniyetli Tırmanış

Kaynak: Burak Başaran; Kaya Tırmanışı, Temel Bilgi ve Beceriler Kitabı

Hem doğada hem de yapay tırmanış duvarlarında yapılmaktadır. Serbest tarz bir tırmanıştır. Emniyet gerektiren bir tırmanış tarzıdır. Teknik malzeme bilgisi olan birisi rotanın tepesine istasyon kurar ve ipi bu emniyet noktasından geçirerek ucunu tırmanıcıya uzatır. Tırmanıcı da ipe bağlanır. İpin diğer ucundaki emniyetçi de tırmanıcının güvenliğinden sorumludur. Tırmanıcı yükseldikçe emniyetçi ipte oluşan boşluğu alarak tırmanıcının az mesafe düşmesini sağlar. Tırmanıcının düşme mesafesi emniyetçinin ipte bıraktığı boşluk kadardır. Bu mesafe de 15-20cm geçmemelidir. Bu tırmanış tarzına antrenman ya da rotanın çıkışını denemek için ihtiyaç duyulur.

Tırmanıcıya faydası

Boşluk hissinden ya da düşme korkusundan kaynaklı psikolojik baskılara alışmayı sağlar. Bunun yanında dayanıklılığı ve tırmanış tekniğini geliştirir.


UKClimbing TV, Bottom Rope Belaying


Geleneksel Tırmanış

Kaynak: Burak Başaran; Kaya Tırmanışı, Temel Bilgi ve Beceriler Kitabı

Doğada yapılmaktadır. Serbest tarz tırmanıştır. Bu tırmanışın diğer bir adları ise duvar tırmanışı, uzun duvar tırmanışı, macera tırmanışıdır. Genelde çok ip boylu dağ rotalarında kullanılır. Tırmanışın zorluk derecesi nispeten azdır. Bu tırmanış tarzı spor tırmanışın aynısıdır fakat rota üzerine önceden yerleştirilmiş emniyet gereçleri yoktur ya da kullanılmaz. Lider tırmanıcı emniyet noktalarını kaya çatlaklarının arasına yerleştirdiği teknik malzemelerle kendisi oluşturur. Arkasından gelen tırmanıcı da hem lider tırmanıcının güvenliğinden sorumludur hem de arkadan gelerek yerleştirilmiş malzemeleri toplar.

Geleneksel tırmanışın iki çeşidi vardır.

  1. (Klasik) geleneksel tırmanış: Bu tırmanış tarzında sikke ve bolt gibi malzemeler kaya yüzeyine çakılabilir.
  2. Temiz geleneksel tırmanış: Bu tırmanış tarzında sikke ve bolt kullanılmaz. Yalnızca kaya çatlakları gibi doğal emniyet noktaları kullanılır.

 

Tırmanıcıya Faydası

Teknik malzeme kullanımı ve ip yönetim tekniklerini geliştirir.


Trad Lead Rock Climbing HD GoPro Footage Uncut at Donner Summit, California.


Yardımlı Tırmanış

Kaynak: Burak Başaran; Kaya Tırmanışı, Temel Bilgi ve Beceriler Kitabı

Geleneksel tırmanışın aynısıdır fakat tırmanıcı emniyet gereçlerini hem güvenlik hem de yükselmek için kullanır. Bu tarz genelde tırmanışın imkânsız olduğu yerlerde ya da rota üzerinde ki sabit hatlarda tercih edilir.

Tırmanıcıya Faydası

Kurtarma operasyonlarında kullanmak üzere ileri derece teknik malzeme kullanımını ve ip yönetimini geliştirir.


Basic Aid Climbing Leading Technique – How To Big Wall Climb


Yalnız (solo) Tırmanış

Kaynak: Burak Başaran; Kaya Tırmanışı, Temel Bilgi ve Beceriler Kitabı

Serbest tarz ya da yardımlı bir çıkış olabilir. Ayrıca lider ya da üstten emniyetli de olabilir. Bu tırmanış stilinde tırmanıcı kendi emniyet gereçlerini kendisi yerleştirirken kendi emniyetini de kendi almaktadır. Tırmanıcı yerleştirdiklerini toplamak için iple iniş yapıp yeniden yükselmek zorundadır. Yani bir rota iki kere çıkılmış olur.

Tırmanıcıya Faydası

Kafanızı dinlersiniz!


Rope solo TRAD


Falez Tırmanışı (deep water soloing)

https://www.valenciaclimb.com/travels/mallorca/

 Falezlerin tırmanışa uygun, suyun derin yerlerinde yapılan tırmanışlardır. Emniyetçi ya da emniyet malzemesi kullanılmaz ve düşüşler suya olur. Faleze yaklaşım genelde tekne ya da botla yapılmaktadır. Tırmanıcı suya düşüp çıktığında yardımcı olmak için bir bot bulunması emniyet açısından uygun olacaktır.


Antalya, Olimpos, Deep Water Solo Climbing – Red Bull Psicobloc Olympos


Emniyetsiz Tırmanış (free-solo).

https://www.imdb.com/title/tt7775622/

 Serbest tarz bir tırmanıştır. Emniyet gerektirecek kadar yüksek kaya bloklarına emniyetsiz tırmanmaktır. Genelde kaya tırmanışı ayakkabısı ve bir toz torbası olur. Çok tehlikelidir. Bu tırmanış tarzını deneyen kişiler çıktıkları rotayı daha önce emniyetli olarak denerler ya da limitlerinin altında rotalara emniyetsiz girerler. Burada tırmanış tekniğinden çok yükseklikten kaynaklı psikolojik zorluklar mevcuttur. Tırmanıcının en ufak bir hatası ölümle sonuçlanabilir.

Neden yapılıyor?

Bu tarz tırmanışı deneyenler profesyonel tırmanıcıdırlar. Düşük zorluk derecelerinde tırmanmak onlar için yolda yürümekten farksızdır. Bu sebepten tırmanışta hata yapma şansları bizlerin düz yolda yürürken düşme ihtimali kadardır. Genelde çok ip boylu dağ rotalarında denenir. Bu da o rotanın çıkış süresini günlerden saatlere kadar düşürür. Malzeme yerleştirmek ya da emniyet için harcanan enerji tırmanmaya harcanır.


The North Face: Alex Honnold – El Sendero Luminoso


Burak Başaran www.burakbasaran.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir